Op deze pagina staan delen van de geschiedenis van de Joodse medeburgers, waarvoor Stolpersteine zijn gelegd.

Stolpersteine
De betekenis van dit Duitse woord is afkomstig van het woord ‘stolpern’ dat struikelen betekent. De stenen worden geplaatst voor de huizen waar vroeger Joodse mensen hebben gewoond of, als het huis is verdwenen, op of nabij de plek waar het huis heeft gestaan. De eerste van deze stenen werden in 1996 in Berlijn gelegd op initiatief van de Duitse kunstenaar Günter Demnig. Het zijn kubusvormige betonnen stenen met een messing bovenplaat waarin de naam, de geboortedatum en de datum met plaats waar hij of zij is omgekomen is gegraveerd. De Nederlandse naam is ‘struikelstenen’, waardoor een wandeling door de straten van Coevorden opeens verandert in een reis door de geschiedenis. De meesten van onze in de oorlog weggevoerde Joodse stadgenoten hebben geen graf maar kunnen op deze manier weer een naam krijgen en daardoor in de herinnering blijven bestaan. De Talmud zegt namelijk dat ‘een mens pas vergeten is wanneer zijn naam is vergeten’. Door deze ‘struikelstenen’ kunnen de vragen van onze kinderen en die van de volgende generaties worden beantwoord en de geschiedenis worden uitgelegd.

Op 7 november 2014 werden tijdens een zeer bewogen bijeenkomst de eerste vijf stenen gelegd voor drie huizen in Coevorden waar tot 2 oktober 1942 joodse families woonden. Op 29 april 2015 werden een volgende serie van zes stenen in Coevorden gelegd. Bij beide gelegenheden waren nabestaanden en familieleden uit binnen- en buitenland van de vermoorde en door de struikelstenen herdachte Joodse Coevordenaren aanwezig. Voor hen was het de eerste keer na 70 jaar dat de naam van hun grootouders en hun kinderen weer officieel genoemd worden. Eindelijk hebben ze een plek om te gedenken. Op 5 oktober 2016 zal een volgende serie van Stolpersteine in Coevorden worden gelegd, onder anderen voor de laatste rabbijn, David Krammer en diens gezin.

Aleida Kramerstraat 18
In de Aleida Kramerstraat bij nummer 18:

  • Izaak Krammer, geboren 15 november 1890
    Vermoord op 19 februari 1943 in Auschwitz
  • Rebecca Krammer – Kropveld, geboren op 6 juni 1895
    Vermoord op 19 februari 1943 in Auschwitz
  • Aleida Bardina Krammer, geboren 10 april 1926 in Coevorden
    Vermoord op 19 februari 1943 in Auschwitz

Alle drie zijn op 3 oktober 1942 gedeporteerd naar het kamp Westerbork en een paar dagen later al gedeporteerd naar Auschwitz.

Aleida – Liddy genoemd – was een vriendinnetje van Annie de Bouter, die tegenover se Synagoge woonde. Het waren dikke vriendinnen. Er hangt een foto van deze twee, gearmd lopend door de Friesestraat, niet wetend wat kort daarna zou gebeuren. Annie, die niet joods was ging met Liddy naar de joodse school aan de Kerkstraat tegenover de Synagoge. Liddy had nog een zusje, Meta, die de oorlog wel heeft overleefd. Ze moest aantal keren op een ander adres onderduiken. Na de oorlog kwam Meta tot ontdekking dat niemand terugkeerde.

Haar moeder, Rebecca Kramer- Kropveld, was onderwijzeres aan de Parkschool. Rebecca werd in 1941 ontslagen als onderwijzeres, want joden mochten niet meer vertegenwoordigt zijn in openbare functies. Een lid van de NSB nam haar taak over. Liddy’s vader, Izaak Krammer, was handelsreiziger. Vandaag op de 29 april 2015 worden er drie struikelstenen gelegd ter nagedachtenis aan Izaak, Rebecca en Aleida. We staan we stil bij deze familie die niet meer terugkeerde. Er zullen witte rozen bij de stenen worden gelegd.

IMG_9755

 

Sallandsestraat 33
In de Sallandsestraat bij nummer 33:

  • Jacob Bierman, geboren 1934 te Coevorden
    Vermoord: 21 mei 1943 te Sobibor
  • Henry Bierman, geboren 1937 te Coevorden
    Vermoord: 21 mei 1943 te Sobibor
  • Maurits Isedoor Bierman, geboren 1939 te Coevorden
    Vermoord: 21 mei 1943 te Sobibor

Voor hun ouders Mozes en Aaltje Bierman – Kooperberg zijn op 7 november 2014 reeds twee struikelstenen gelegd. Het echtpaar Bierman werd met hun drie zoontjes gedeporteerd naar Sobibor en allen zijn op dezelfde dag vermoord. Dit schokt ons, zoals dit met zoveel gezinnen het is gebeurd. Vandaag staan we stil bij Jacob (8 jaar), Henry (6 jaar) en Maurits Isedoor (4 jaar) waarvoor de struikelstenen worden volgend gelegd. Mozes Bierman was een koosjere slager, hij adverteerde geregeld. Want wij hebben nog advertenties gevonden, waarin hij voordelig Rund-, Kalfs- en Schaapsvleesch in de aanbieding had.

Mozes zijn voorouders woonden al in 1840 in Coevorden en na 1942 was er niemand meer van deze familie over. We staan vandaag stil bij dit moment, In de wetenschap dat hier een geheel gezin weggevoerd is. Twee nabestaande van de familie van Aaltje-Kooperberg zijn hier aanwezig en leggen de rozen neer.

IMG_9741

Het is ook bijzonder om vandaag even stil te staan bij het overlijden van Max van der Brink. Hij was de kleinzoon van Marcus en Catrina van Zuiden. Voor Marcus hebben we op 7 november 2014 reeds een steen gelegd voor zijn toenmalige woonhuis. Max van der Brink heeft toen zelf de Struikelsteen op z´n plaats mogen leggen, wat voor hem een zeer emotioneel moment was.