Een levende herinnering
In 1697 kreeg voor het eerst een Jood toestemming zich in Coevorden te vestigen en de plaatselijke Bank van Lening te pachten. Het werd hem toegestaan om in zijn huis de godsdienstige plichten te vervullen en ook werd een stuk grond aangewezen als Joodse begraafplaats.
In 1760 woonde een tiental Joodse gezinnen in Coevorden. Tot de burgerlijke gelijkstelling in 1796 werden de rechten van de Joodse ingezetenen van de plaats meerdere malen beperkt. Desondanks groeide de Joodse gemeenschap vanaf het midden van de achttiende eeuw in snel tempo.
“Vanaf 1768 werden de godsdienstoefeningen gehouden in een daarvoor gekocht huis aan de Kerkstraat. In 1879 verrees op diezelfde plek een nieuwe synagoge met leraarswoning en een Joodse school ertegenover.”
Vanaf 1768 werden de Godsdienstoefeningen gehouden in een daarvoor gekocht huis aan de Kerkstraat. Op het erf van dit huis werden de doden begraven. In 1840 werd op deze plaats een synagoge gebouwd. In 1879 kwam op dezelfde plaats een nieuwe synagoge met een leraarswoning ernaast en een Joodse school ertegen over.
De Joodse bevolking van Dalen ging naar de synagoge in Coevorden en hun kinderen bezochten daar de Joodse school. Er waren naast enige religieuze genootschappen, zoals een vereniging voor studie van de Thora, voor bedeling en voor de verzorging van de synagogale gebruiksvoorwerpen, ook een ontspanningsvereniging, een toneel- en gezelligheidsvereniging en een zionistische jeugdbeweging.
Coevorden telde twee Joodse begraafplaatsen, waarvan de oudste, op het erf van de synagoge, aan het einde van de negentiende eeuw in onbruik raakte. De andere, die naast de Algemene Begraafplaats aan de Ballastweg lag, werd in 1894 ingericht.
De Tweede Wereldoorlog
Gedurende de Duitse bezetting werden de Coevordense Joden getroffen door dezelfde beperkende maatregelen die ook elders in het land werden genomen. In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werd het merendeel van hen via Westerbork naar het oosten gedeporteerd.
Slechts een gering aantal Joden uit Coevorden overleefde de oorlog. Het is niet duidelijk wat gedurende de bezetting met de inventaris van de synagoge is gebeurd. Na de oorlog werd het gebouw verkocht en aanvankelijk gebruikt als slachterij, garage en timmerwerkplaats.
Een gedenkteken aan de buitenmuur, geplaatst in 1985, houdt de herinnering aan de omgebrachte Joodse inwoners van Coevorden levend. Vanaf 2014 worden er ook Stolpersteine gelegd.
Van muziekschool tot museum
Na een restauratie was het gebouw vanaf 1976 in gebruik als streekmuziekschool. De Joodse gemeente werd in 1958 officieel opgeheven en bij die van Emmen gevoegd.
In 2012 richtten betrokken Coevordense inwoners de Stichting Synagoge Coevorden op. Sindsdien worden er Jom Hashoa herdenkingen gehouden en Stolpersteine gelegd. In 2017 opende de voormalige synagoge als museum en verhalencentrum — een plek waar het Joodse leven in Drenthe en de Duitse grensstreek opnieuw een stem krijgt.
Bron: Joods Historisch Museum en SSC
